gazel_010415

Gazel nedir? Kısaca gazelin özellikleri

Divan Edebiyatı nazım şekillerinden biri olan gazel ne demektir?.. Gazelin özellikleri madde madde nelerdir?..

Edebiyat terimi olarak güzellikten, aşktan, onun yüzünden çekilen acılardan söz eden küçük şiir anlamına gelen gazel sözcüğü; kadınlarla, sevgi üzerine arkadaşlık, ahbaplık etmek demektir. Gazel denilince akla, Halk Edebiyatı’ndaki koşma gibi ilk olarak aşk şiiri gelir.

Arap Edebiyatı’na ait bir nazım biçimi olan gazel, Müslümanlıktan önce yetişen ozanlar tarafından aşk duygularını dile getirmek için yazılan şiirlerdir. Müslümanlıkla birlikte sıkı ahlak kuralları yüzünden eski önemini yitirmiştir. Emeviler zamanında gelişen saray hayatının eğlence meclislerinde müzikle birlikte şiir zevki de tekrar canlanmış ve ozanlar da yeniden gazel yazmaya başlamışlardır.

gazel-3_010415Türk edebiyatına gazelin girişi, Anadolu Selçukluları zamanında Hoca Dehhani ile girmiştir. Gazel edebiyatımızın en usta sanatçıları, Ali Şir Nevai, Fuzuli, Baki, Şeyhülislam Yahya, Naili ve Nedim’dir.

Tanzimat Edebiyatı’nda bu nazım biçimi değişikliğe uğrayarak, toplum sorunlarını dile getiren bir araç halinde kullanılmaya başlanmıştır. Ziya Paşa’nın “Gördüm”, Namık Kemal’in “Rağmına, Lazımsa” gazelleri bu tip gazelleri en iyi gösteren örneklerdir. Servet-i Fünuncular ise, batılılaşmayı daha geniş ölçüde benimsedikleri için gazele hiç ilgi göstermemişlerdir.

Gazelin ilk beyitine “matla”, matladan sonraki beyite “hüsn-i matla” denir. Gazelin son beyitine ise “makta” denir ve maktadan hemen önceki beyite ise “hüsn-i makta” denir. Söz konusu bu beyitler mutlaka maktadan ve matladan güzel olmalıdır. Gazelin en güzel beyitine ise “Beytü’l Gazel” ya da “Şah Beyit” denir.

gazel-1_010415Divan Edebiyatı’ndaki farklı gazel türleri

Müzeyyel: Artırılmış anlamında kullanılan zeyl kelimesinden türemiştir. Şair bazen gazel içinde mahlasını söyledikten sonra birini övmek için şiirine ekleme yapar. Bu şekilde artırılarak yazılan gazellere müzeyyel gazel denir.
•Mülemma: Şairlerin Türkçe, Arapça ve Farsça dillerinden en az ikisine ya da tamamına ait kelimeleri bir arada kullandıkları gazellerdir.
Müşterek : İki şairin ortaklaşa söyledikleri gazellere müşterek gazel denir.
Musammat: İç kafiye ile yazılan gazellerdir. İç kafiyelerden bölünmesi sonucunda murabba’ şekli ortaya çıkar.
Na-tamam: 3-4 beyitlik küçük gazellere denir.
Gazel-i Muvaşşah: Akrostiş şeklinde yazılan gazellere denir.

Konularına Göre Gazeller:

1. Aşıkane: Aşkın verdiği mutluluğu, ayrılığın verdiği acıyı anlatan, sevgilinin vefasızlığından yakınmayı konu edinen gazellerdir. Bu gazel türünün en önemli şairi Fuzuli’dir.
2. Rindane: Rind, dünyadan zevk alan, zevke, sefaya düşkün ancak kendi dünyasında ahlak üstü bir duruma erişmiş kişidir. Söz konusu durumların konu edildiği gazellere ise Rindane Gazel denir. Baki, Rindane Gazel denilince akla ilk gelen isimdir.
3. Şuhane: Kadını, kadın güzelliğini, aşktan duyulan hazzı konu alan gazellere denir.
4. Hikemi: Ahlak ve edep konularında öğüt veren gazellere denir.
5. Sofiyane: Tasavvufu, dini inançları, tarikat sistemlerini ele alan gazellere denir.

gazel-2_010415

Madde madde gazelin özellikleri:

1- Genelde 5, 7, 9 beyitten oluşan gazellerin beyit sayısı 5 ile 15 arasında değişir.
2- Kafiye düzeni “aa, ba, ca, da, ea, fa” olan gazelin ilk beyiti kendi arasında kafiyelidir.
3- Gazelin ilk beyitine matla (doğuş yeri) denir.
4- Gazelin son beyitine makta (bitiş, kesiliş yeri) denir.
5- Şairin isminin geçtiği beyite taç beyit denir.
6- Gazelin en güzel beyitine beytü’l-gazel ya da Şah beyit denir.
7- Gazelde anlam beyitte tamamlanır, genelde anlam bütünlüğü aranmaz.
8- Eğer bir gazelin tümünde aynı konu işleniyorsa, bu gazellere yek-ahenk gazel denir.
9- Bütün bir şiirin aynı söyleyiş güzelliğine sahip olduğu gazellere yek-avaz gazel denir.
10- Divan Edebiyatı‘nda büyük şair olmanın en büyük ölçütü gazellerdir. Şairler bütün becerilerini gazelde ortaya koyarlar.
11- Gazelde konu aşk, güzellik ve aşkın ızdırabıdır.
12- Bazı gazellerin matladan sonra gelen beyitlerinde mısralar ortalarından bölünebilir. Bu durumda gazele iç kafiye hakimdir. Böyle gazellere musammat gazel denir.
13- Aruz ölçüsüyle yazılır.
14- Fuzuli, Baki, Nedim, Şeyh Galip, Taşlıcalı Yahya Bey gazelin önemli isimlerindendir.

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?