haritaolcek_2710

Haritada ölçek nedir? Nasıl hesaplanır?

Kuşbakışı çizilmiş bir harita, belli bir ölçekle kağıda aktarılmıştır. Gerçek mesafe haritada belli bir oranda küçülmüştür. Peki, haritadaki ölçeğe göre hangi hesaplamalar yapılabilir?

Yeryüzünün bir parçasının gökyüzünden kuşbakışı görünümünün matematiksel yöntemlerle küçültülerek ve üzerine özel işaretler konarak bir düzlem üzerine çizilmiş şekline harita denir.

haritaolcek4_2710Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir. Harita üzerindeki iki nokta arasındaki uzunluğun, arazide aynı iki noktanın arasındaki ölçülen yatay mesafesine olan oranına ölçek denir. Her haritanın mutlaka bir ölçeği bulunur.

Haritaların alt köşelerinde hangi ölçekte yapıldıklarını gösteren işaretler vardır (1:500000 – 1:250000 – 1:50000 – 1:25000 gibi). Bir haritada bu ölçeğin paydasında yer alan rakam ne kadar büyük olursa haritanın ölçeği o kadar küçük olur.

Yeryüzündeki detaylar harita üzerinde sembollerle gösterilir. Bu sembollerin ne anlama geldiği haritanın kenarında gösterilir. Sembollerin ve açıklamaların bulunduğu bu kısma lejant adı verilir. Lejant, haritanın okunmasını sağlar.

ÖLÇEK NEDİR?

Haritadaki küçültme oranına ölçek denir. Ölçek, gerçek uzunluk ile harita uzunluklarının birbirine oranıdır.

Ölçekler, kesir ve çizik olmak üzere ikiye ayrılır;

haritaolcek7_2710

A) Kesir Ölçek

Gerçek uzunluklar ile harita üzerindeki uzunluklar arasındaki oran kesirli rakamlarla ifade edilmişse bu tip ölçeklere ‘kesir ölçek‘ denir.

Örnek: 1: 1 000 000, 1 / 1 000 000 gibi,

Kesir ölçek, bir mesafenin kaç eşit parçada küçültüldüğünü ifade eder. Kesir ölçekte pay daima sabit olup 1’dir. Değişken paydadır. Kesrin paydası küçültme oranına eşittir. Pay, harita üzerindeki uzunluğu; payda ise arazideki uzunluğu ifade eder. Payın birimi ile paydanın birimi aynıdır. Kesir ölçeğinde, harita üzerindeki 1 cm’lik uzaklığın, gerçekte ne kadar olduğu paydada görülür.

Örneğin; bir haritanın köşesinde “Ölçek : 1/100″ olarak yer almış olsun. Bu kesir ölçeği, gerçek uzunlukların her birinin 100 kez küçültülerek düzlem üzerine geçirildiğini gösterir. 100 cm’lik gerçek uzaklık, haritada 1 cm’lik uzunlukla gösterilmiş demektir.

haritaolcek8_2710B) Çizgi (Çizik) Ölçek

Çizgi ölçek, haritanın bir köşesinde çizgi ile gösterilir. Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduklarının bir doğru üzerine işaretlenmesiyle oluşturulan ölçeklere ‘çizik ölçek’ denir. Çizik ölçeklerde sıfırın solunda kalan kısım daha küçük uzunlukları ölçmek için kullanılır. Haritalar çeşitli yollarla büyütülüp küçültülürse ölçekleri de değişir fakat bu haritalar üzerinde yazılı olan kesir ölçek değişmez. Bundan dolayı yanlış bilgi verir. Ancak çizik ölçeğin boyutu da haritanın büyültme ve küçültme oranında değişeceğinden her zaman doğru bilgi verir.

Kesirli ya da oranlı ölçeklerde, kesrin paydası büyüdükçe, haritanın gösterdiği ayrıntı azalır. Farklı bir söyleyişle kesrinin paydası küçük olan haritalar daha fazla ayrıntıya sahiptirler.

Örneğin; 1 / 100.000 ölçekli bir haritanın anlamı, harita üzerindeki 1 santimetrenin gerçekte 100.000 santimetre (1000 m.) olduğudur. 1 / 50.000 ölçekli bir haritada ise, 1 cm = 50.000 cm (500 m.)’dir. Özetle daha ayrıntılı bir harita istiyorsak, paydasında yazan rakamı daha küçük bir harita tercih etmemiz gerekecektir.

Bu konuda en çok yanlışa düşülen nokta ise; paydasında yazan rakam küçük olan bir harita, “küçük ölçekli” bir harita değildir. Tersine büyük ölçekli bir haritadır. Paydasında yazan rakamın küçük olmasına bakarak haritayı küçük ölçekli olarak adlandırmak yanlış bir tanımlamadır. Çünkü paydada yazan rakam, küçüldükçe aslında haritanın ölçeği büyümektedir.

KULLANIM AMAÇLARINA GÖRE HARİTALAR

A) Genel Haritalar: Toplumun büyük kesimi tarafından kullanılan haritalardır.

- Fiziki haritalar, yeryüzünün fiziki yapısını gösteren haritalardır.
- Siyasi (idari) haritalar, ülke ve il sınırlarını gösteren haritalardır.

B) Özel Haritalar: Belirli bir konu için konunun uzmanları tarafından hazırlanmış haritalardır.

haritaolcek2_2710

- Ulaşım haritaları
- İklim haritaları
- Bitki örtüsü haritaları
- Toprak haritaları
- Nüfus haritaları
- Deprem haritaları
- Maden haritaları
- Askeri haritalar gibi.

HARİTALARDA UZUNLUK VE ALAN HESAPLAMALARI

haritaolcek10_27101. Uzunluk Hesaplamaları

a) Gerçek Uzunluğun Hesaplanması
Gerçek Uzunluk = Harita Uzunluğu x Ölçeğin Paydası

Örnek: İki kent arasındaki uzaklık 1/800 000 ölçekli bir haritada 8 cm. olarak ölçüldüğüne göre bu uzaklık gerçekte kaç km’dir?
GU = HU X ÖP = 8 X 800000 = 6400000 = 64 km.

b) Harita Uzunluğunun Hesaplanması
Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk / Ölçeğin Paydası

Örnek: İki kent arasındaki uzaklık 50 km’dir. Bu uzaklık 1/500000 ölçekli bir haritada kaç cm. olarak ölçülür?
HU = GU / ÖP 50 km = 5000000 = > 5000000 / 500000 = 10 cm.

c) Harita Ölçeğinin Hesaplanması
Harita Ölçeği = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk

Örnek: Bir haritada iki kent arasındaki uzaklık 10 cm. olarak ölçülmüştür. Bu uzaklık gerçekte 100 km. olduğuna göre, haritanın ölçeği nedir?
Ölçek = HU / GU = 10 /100 km = 10 / 10000000 = 1 / 1000000

2. Alan Hesaplamaları

a) Gerçek Alan Hesaplanması
Gerçek Alan = Harita Alanı x Ölçeğin Paydası²

Örnek: Bir gölün alanı 1 / 600000 ölçekli bir haritada 5 cm² olarak ölçüldüğüne göre, gölün gerçek alanı kaç km²’dir?
GA = HA X ÖP2 = 5 cm2 x (600000 cm)2 = 5 cm2 x 360000000000 cm² = 1800000000000 cm² = 180 km²

b) Harita Alanının Hesaplanması
Harita Alanı = Gerçek Alan / Ölçeğin Paydası²

Örnek: 720 km² lik bir orman 1 / 1200000 ölçekli bir haritada kaç cm² olarak gösterilir?
HA = GA / ÖP2 = 720 km2 / (1200000 cm)2 = 7200000000000 cm² / 1440000000000 cm² = 5 cm²

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

brüksel lahanası

Brüksel lahanası nedir, faydaları nelerdir?

Kış mevsiminin vazgeçilmezi olarak bilinen ve bir kış sebzesi olan Brüksel lahanası ile ilgili bilinmeyenler!..

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?