kan_3110

Kan nedir? Nasıl oluşur? Görevleri nelerdir?

Vücudumuzun her dokusunda var olan kırmızı renkli sıvı, kan hangi maddelerden oluşur?..

Kan, vücutta kardiovasküler sistem dediğimiz kalp ve damarlardan oluşan ‘dolaşım sistemi’ içerisinde dolaşan plazma ve kan hücrelerinden oluşan bir yapıdır.

Kan; vücudun her dokusuna oksijeni, besin maddelerini, hormonları, vitaminleri ve antikorları taşıyan ve oluşan karbondioksit ve atık maddeleri vücuttan uzaklaştıran yaşamsal sıvıdır.

Dolaşım sistemi; kalp, atardamarlar, toplardamar ve kılcal damarlardan oluşur. Kalp bir pompa görevi yaparak kanın tüm vücutta dolaşmasını sağlar. Damarlar kanın dolaşması için özelleşmiş yapılardır. Kanın tüm dokulara taşınmasından sorumludurlar.

Kan neden oluşur?

kan1_3110

Kan; plazma denilen sıvı ve şekilli elementlerden oluşur. Pıhtılaşması engellenmiş olan bir tüp kan santrifüj edilirse altta kırmızı küreler ve üstte plazma olmak üzere iki ana kısma ayrılır. Arada kan pulcukları (platelet-trombosit) ve beyaz kürelerden oluşan çok ince bir hat kalır ki bu hata ‘buffy coat’ adı verilir. Plazma kanın yaklaşık % 55’ini oluşturur. Plazma içerisinde; su, proteinler ve suda çözünen diğer maddeler bulunur. Plazma, içinde birçok kimyasalın çözünmüş durumda bulunduğu sudan oluşmaktadır.

Kırmızı küreler aynı zamanda eritrositler olarak da bilinir. İngilizcesi ‘Red Blood Cells’dir. Bu nedenle bazen testlerde kısaca ‘RBC’ olarak yazılırlar. Kırmızı küreler kanın yaklaşık %40-45’ini oluşturmaktadır. Bu hücreler akciğerlerden oksijeni alan ve oksijeni tüm vücutta hücrelere dağıtan bir protein olan hemoglobinle doludur. Hemoglobin, ortasında demir yapısı ihtiva eden bir protein içerir. Bu yapı kırmızı kan hücrelerinin akciğerlerden dokulara oksijeni ve dokulardan da karbondioksidi taşımasını temin eder.

kan4_3110Beyaz küreler, aynı zamanda lökosit olarak bilinir. İngilizcesi ‘White Blood Cells’dir. Testlerde ‘WBC’ olarak kısaltılabilir. Vücudun enfeksiyonlara karşı savunmasını sağlar. Değişik türde beyaz kan hücreleri mevcuttur. Her hücre değişik bir şekilde savaşır. Düşük beyaz küre sayısı ‘lökopeni’ olarak bilinir.

Plateletler (Kan Pulcukları) kırmızı kürelerin onda biri boyutunda küçük hücre parçacıklarıdır ve vücuttaki yaralanma bölgesinde kanamayı durdurmaya yardım ederler. Örneğin bir kişide kesik oluştuğunda kan taşıyan damarlar yırtılıp açılır. Plateletler damarın yırtık yüzeyine tutunur, birlikte kümelenir ve kanama bölgesini tıkarlar. Daha sonra katı bir pıhtı oluşur. Ardından pıhtı bölgesinde damar iyileşmesi gerçekleşir ve damar normal durumuna döner.

Kırmızı küreler ve plateletlerin aksine beyaz küreler kanı terk ederler ve istilacı organizmalarla, yiyeceklerle ve enfeksiyonla mücadeleye yardım edecekleri dokulara girerler.

Kan nerede üretililir?

kan2_3110

Kanın üretimi embriyo döneminde başlar. İlk olarak ‘sarı kese’de başlar. Bu üretim 3. ay gibi sonlanır. 1. aydan itibaren kan üretimi karaciğer ve dalağa kayar. Doğumdan itibaren üretim uzun ve yassı kemiklerde olur. Erişkin bir kişde 30 yaşından sonra üretim yassı kemiklere kayar.

Kan hücreleri vücutta kemik iliğinde üretilir. Kemik iliği bazı kemiklerin içinde bulunan süngerimsi bir yapıdır. Kemik iliğinde hematolojik kök hücreler bulunmaktadır. Bu hücreler çeşitli besleme faktörleriyle vücudun ihtiyaçlarına göre kırmızı, beyaz hücreler ve kan pulcukları (platelet-trombosit) üretirler.

kan3_3110Kök hücreler, her üç tip hücreyi de üretebilir; kendilerini çoğaltabilir ya da kopyalayabilirler. Bu kopya hücreler zaman içinde olgun kan hücrelerine dönüşür. Olgunlaşan kan hücreleri zamanı geldiği zaman kemik iliğini terk eder. Sağlıklı bir vücut rahatlıkla kendine yetecek kadar kan hücresi üretir.

Bu hücrelerden herhangi birisinin eksik olması ‘sitopeni‘ olarak adlandırılır. Kırmızı kan hücrelerinin eksik olduğu durumlar ‘anemi‘,
beyaz kan hücrelerinin eksik olduğu durumlar ‘lökopeni‘, plateletlerin eksik olduğu durumlar ise ‘trombositopeni‘ olarak isimlendirilir.
Bazense 2 tip hücre eksik olur. O zaman, Latince iki anlamına gelen ‘bi’ eki kullanılarak ‘bisitopeni‘ tanımı kullanılır. Eğer her üç seri de eksikse ‘pansitopeni‘ denir.

Kanın görevleri nelerdir?

- Kan, oksijeni (O2) akciğerlerden dokulara taşır. Hücreler de oksijeni kandan alırlar ve enerji üretiminde kullanırlar. Enerji üretimi sırasında hücre içinde karbondioksit (CO2} açığa çıkar. Açığa çıkan bu CO2, hücre dışına atılır. Kan, karbondioksiti solunumla vücut dışına atılması için akciğerlere taşır.
- Sindirim sisteminde besinlerden emilen yağlar, amino asitler, glikoz ve su, kan ile dokulara taşınır. Böylece hücreler için gerekli olan temel besin, enerji maddeleri ve su sağlanmış olur.
- Kan taşıdığı hormonlar, vitaminler ve inorganik maddeler aracılığıyla hücreler ve organlar arasındaki iletişimi ve düzeni sağlar.
- Kan çeşitli hücrelerin yardımıyla vücudu yabancı maddelerin, mikroorganizmaların ve toksinlerin etkisinden korur.
- Vücutta su ve tuz dengesinin korunmasına yardım ederek bütün hücrelerin belirli bir gerginlik içinde görevlerini sürdürmelerini sağlar.
- Biyokimyasal reaksiyonlar sonucu ortaya çıkan ısıyı içine alır ve vücut yüzeyinden uzaklaşmasına yardım eder. Böylece vücut sıcaklığı belirli sınırlar içinde sabit kalır.
- Organizmada hücrelerdeki biyokimyasal etkinlikler sonucu ortaya çıkan asit ve bazları, tampon maddeleri (kanda bulunan bikarbonat, fosfat, protein ve hemoglobin) ile nötrolize eder ya da bu asit ve bazları akciğer ve böbreklere taşıyarak organizmadan uzaklaştırır.
- Kan taşıdığı pıhtılaşma faktörleri ile gerektiğinde pıhtı oluşturur ve kan kaybını önler.

kan6_3110

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?