mantar-nedir_020415

Mantar nedir? Zehirli mantar nasıl anlaşılır?

Mantar denince sizin aklınıza ne geliyor?.. Sadece yenilen mantarlar mı var?.. Mantar et midir, sebze midir?..

Konuya mantar nedir sorusuna cevap bularak başlayalım… Mantarlar; hayvanlar ve bitkiler arasında yer alan canlılar olarak kabul edilen, çok hücreli ve tek hücreli olabilen canlılardır. Hayvanlar gibi aktif hareket edemezler ama bitkiler gibi klorofil de taşımazlar. Hareket etme yeteneklerinin olmayışı, hücrelerinin duvarla çevrelenmiş olması ve sporla çoğalmaları nedeni ile bitki olarak kabul edilirken; klorofil içermemeleri, yaprak, gövde, kök gibi organlarının bulunmayışıyla da bitkilerden farklılık gösterirler.

mantar6_2705Üremeleri sporlar ile ya da tomurcuklanma ile gerçekleşir. Parazittirler; üzerinde yaşadıkları diğer bir mantardan yarar görürken, konakladıklarına zarar verirler. Saprofittirler; besin ihtiyaçlarını artıklarındaki organik maddelerden karşılarlar. Organik maddelerin inorganik maddelere dönüşümünü sağlarken çürümeye sebep olurlar. Bu tür mantarların enzim sistemleri de çok iyi gelişmiştir. Bu nedenle doğadaki madde dolaşımında ayrıştırıcı olarak önemli bir oynarlar. Ayrıca oluşturdukları maddeler, üreticiler tarafından hammadde olarak kullanılır.

Şapkalılar, küfler ve bir hücreliler olmak üzere üç gruba ayrılırlar. Şapkalı mantarlar; kırlarda, nemli çayır ve gübreliklerde yetişen, renk renk şapkalarıyla görülen mantarlardır. Toprak üstü bölümleri bir sap ile değişik renkli bir şapkadan ibarettir. Bu grubun mantarları, yiyecek olarak kullanılır. Zehirli ve zehirsiz cinsleri vardır. Zehirli olanların üzerleri lekelidir ve gümüş kaşığı karartır.

Küf mantarlar, daha çok miçelyum adındaki ipliklerden meydana gelmiş mantarlardır. Patates, ekmek, peynir gibi yiyeceklerin üzerinde yaşayarak onları küflendirirler. Pek çok çeşitleri vardır. Son yılların en faydalı ilaçlarından olan antibiyotikler (Penisilin, Streptomisin, Kloromisetin) küf mantarlarından elde edilirler.

mantar4_2705Tek hücreli mantarlar, (sporlar ve mayalar) mikroplara benzerler; ancak çevrelerinde selüloz zardan oluşan kalınca bir zarın bulunması ile onlardan ayrılırlar. Mantarların bitkisel yapıları tal denilen liflerden oluşmuştur.

Mantarların kendilerine özgü bir beslenme tarzları bulunmaktadır. Enerji kaynağı için organik bileşiklere ve biyosentez için de karbonlu kaynaklara gereksinim duyarlar. Doğada serbest olarak yaşayan mantarların birçoğu enerji için bitkisel orijinli kaynaklardan yararlanırlar.

Mantarların Oluşumu

mantar2_2705Sporlar, mantarlar için yüksek yapılı bitkilerdeki tohum gibidir. Mantarlar bu yapıdan meydana gelirler. Şapkalı mantarların şapkalarının hemen altında lamel denilen bir yapı bulunmaktadır. Sporlar bu yapıda oluşurlar. Olgunlaştıktan sonra rüzgar gibi çevre faktörlerinin etkisi ile etrafa yayılırlar. Uygun ortam bulduklarında çimlenerek “Primer misel” adı verilen yapıyı oluştururlar. Bu yapıdan ise “Sekonder misel” adı verilen yapılar meydana gelir.

Üstün yapılı bitkiler denilen kök, gövde yaprak gibi yapılara sahip olan bitkilerdeki toprak altı organları, mantarlardaki miseller olarak düşünülebilir. Misellerin toprak altında yayılımının ardından mantarın toprak üstü organları olarak kabul edilen yapılar oluşmaya başlar.

Toprak üzerinde ilk meydana gelen yapıya “Primordium” adı verilir. Bu yapı olgun mantarın taslağı şeklindedir. Primordiumun gelişmesi ile genç ve olgun mantar meydana gelir.

Mantarların şekilleri ve büyüklükleri birbirinden farklıdır. Beyaz şapkalı mantarlar çıplak gözle rahatlıkla görülebilirken, maya mantarları gibi tek hücreli mantarlar ancak mikroskop ile teşhis edilebilir.

mantar3_2705Mantarlarda üreme

Bazı mantarların üremesi sporlar yoluyla gerçekleşir. Toprağa dökülen sporlar rüzgarla ya da böceklerle çevreye dağılır ve toprakta yıllarca yaşayabilir. Mantarlar nemli ortamlarda gelişirler, bu nedenle yağmurlardan sonra topraktaki sporlar çimlenerek mantarları oluştururlar.

Tek hücreli mantarlar ise tomurcuklanarak çoğalabilirler. Mantarların tomurcuklanma ile üremesi için günlük hayatımızda hamur, peynir vs. yapımında yararlandığımız maya mantarlarının üremesi  örnek verilebilir.

Tomurcuklanma, maya hücresinin tepesinde bir tomurcuk oluşması ile başlar. Ardından çekirdek bu tomurcuğa doğru uzamaya başlar. Uzama sürerken hücre ve çekirdek organelleri kendilerini eşlerler. Eşlemeler yeni oluşacak hücre içindir. Ardından çekirdek ve hücre ikiye ayrılır ve yeni hücre meydana gelir. Bu olay birbiri ardınca devam ederek bir hücreden birçok yeni hücre meydana gelir. Yoğurt ve peynir vs. yapımında beklemenin nedeni bu maya hücrelerinin tomurcuklanarak kendilerini eşlemeleri içindir.

mantar1_2705Mantar yenilebilir mi?

Ölümcül seviyede zehirli olan mantar türlerinin sayısı tüm mantar türlerinin sayısına oranlandığında oldukça azdır. Zehirli mantarların bir kısmı da pişirildiklerinde bu niteliklerini kaybetmektedir. Doğadan toplanan yenilebilen mantar türlerinin sayısı ise hiç de az değildir.

Zehirli ve yenilebilen bazı mantar türlerinin ayırt edilmesindeki bazı zorluklar ve yaşanan ölüm olayları nedeniyle kültür mantarlarının yiyecek olarak tüketilmesi önerilmektedir.

Mantarlar arasında insanların çeşitli amaçlarla yararlandıkları türler vardır; fermantasyon (mayalanma) yaparak alkollü içkilerin hazırlanmasında ve ekmek yapımında kullanılan Saccharomyces türleri, antibiyotik elde edilmesinde kullanılan Penicillium türleri gibi.

Türkiye’de yenen mantar türleri neler?

Ülkemiz sahip olduğu flora (bitki örtüsü) ve iklim koşulları nedeniyle değişik ortamlarda yetişen doğa mantarları yönünden oldukça zengindir. Bu nedenle yenen mantar türleri ülkemizin pek çok yöresinde, yetişme mevsimlerinde toplanarak ya yemeklik olarak kullanılır ya da ticareti yapılır.

Türkiye, 20 milyon hektarlık orman alanı ve geniş ziraat arazileri ile kırlık araziler bakımından çok geniş bir mantar yetişme ortamına sahiptir. Araştırmalara göre, bugün için 40 civarında yenen mantar türü yemeklik olarak toplanmaktadır. Bunlardan bazıları; kuzu göbeği mantarı, kuzu mantarı, kanlıca mantarı, öküz mantarı, bal mantarı, şemsiye mantarı, posteki mantarı, istiridye mantarı, kayın mantarı…

mantar7_2705Önemli not

Yenebilen ve zehirli mantarlar yan yana yetişebilirler. Bazı yenebilen ve zehirli türler birbirine o kadar benzer ki bunu ancak bir mantarbilimci ayırt edebilir. Zehirli mantarların tadı yenebilen mantarlarınkinden farklı değildir. Etinin rengi, kokusu ve tadı ile bir mantarın zehirli olup olmadığı anlaşılamaz.

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

brüksel lahanası

Brüksel lahanası nedir, faydaları nelerdir?

Kış mevsiminin vazgeçilmezi olarak bilinen ve bir kış sebzesi olan Brüksel lahanası ile ilgili bilinmeyenler!..

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?