med cezir

Med cezir (gelgit) nedir?

Med cezir (gelgit) nedir, nasıl olur, türleri nelerdir, gelgit sonucunda neler olur ve gelgitten nasıl faydalanılmaktadır?

Med cezir diğer adıyla gelgit, coğrafyada kullanılan bir terim olarak; Gök cisimleri arasındaki kütle çekimi ile oluşan çevre değişikleridir. Bu değişiklikler yeryüzünde, denizde meydana gelir ve ani değişimler sonucunda oluşur. Med cezir kelimesi Arapça kökenli bir sözcüktür ve Arapça’da “yükselme, kabarma, uzama” gibi anlamlara gelen med kelimesiyle  “alçalma” anlamına gelen cezir kelimelerinden meydana gelmiştir.

Güneş veya Ay’ın yer çekimi etkisiyle okyanuslarda görülen suların alçalması ve yükselmesi olarak tanımlanan med cezir olayında Ay’ın evreleri gelgit düzeyini etkiler.

Gelgit nasıl olur?

Ay, yerküre etrafında dönerken yerkürenin bir yüzü Ay’a daima daha yakındır. Bu durumda Ay’a yakın yerdeki sular ay tarafından kendine doğru çekilirler. Bu arada kabaran suların arkasında bulunan boşlukları yanlardan gelen sular doldurur. Böylece Dünya’nın Ay’a bakan yüzeyinde sular yükselirken, diğer yerlerde alçalır. Bu yükselme ve alçalma birbirini devamlı izler.

gelgit5-22032016

Güneş de gelgit olayına etki eder. Ay Dünya ile Güneş arasındayken bu etki az; hepsi bir doğrultudayken çok olur. Gelgit olayı ilk ve ikinci dördün evrelerinde en düşük, yeni ay ve dolunay devrelerinde en büyük değeri alır. Bir yerde sular kabarırken ay o yer için gökyüzünün en yüksek noktasındadır.

Med cezir olayı, her gün iki defa kabarma, iki defa çekilme şeklinde olur. Gelgit her gün, bir önceki güne göre 50 dakika gecikir. Bu gecikme gelgitin oluşunu düzenleyen Ay günü (24 saat 50 dakika) ile Güneş günü (24 saat) arasındaki farktan ileri gelir.

Gelgit olayındaki sürtünmelerden dolayı yerkürenin kendi etrafındaki dönme hızı azalır. Böylece günler yavaş yavaş uzar. Gelgit olayındaki sürtünme Dünya’nın dönme hızında yavaşlamaya neden olurken, Ay’ın da her yıl Dünya’dan 12,7 cm uzaklaşmasına da neden olur.

Med cezir olayında gökcisimlerinin etkileri nelerdir?

Bu olay hakkında ilk yeterli açıklama, ancak 18. yüzyılda ve İngiliz bilgini Isaac Newton tarafından yapılabilmiştir. Bu bilginin çalışmalarına göre gelgitin aslı, gök cisimlerinin çekim gücüdür ve gök cismi ne kadar büyük ve Dünya’ya ne kadar yakın olursa, çekim gücü de o kadar güçlü olur.

Gezegenlerle Güneş’in etkisi önemsiz olmamakla birlikte bu konuda başlıca rol, yakınlığı dolayısıyla, Ay’dadır. Böylece, gelgit vaktinde her gün görülen 50 dakikalık sapmanın nedeni de anlaşılır; çünkü Ay, Dünya’ya göre her 24 saat 50 dakikada bir aynı duruma gelir. Ay ve Güneş’in çekim etkisi birbirine eklendiği zaman büyük gelgitler, bu iki etki birbirine karşıt olduğu zaman ise küçük gelgitler oluşur.

Gelgit olayının meydana gelmesi için, deniz yüzeyinin yeterince büyük olması gerekir, yoksa çekim gücü önemsiz kalır: sözgelimi Akdeniz’de suların hareketi ancak yirmi-otuz santimetre içerisinde kalır. Ayrıca, kıyı çizgileri de gelgitlerin genişliğini etkiler: körfezlerde ve haliçlerde gelgitler daha belirli olur.

Ancak, Newton’un yorumu da tamamen yeterli sayılmaz. Özellikle Büyük Okyanus ve Hint Okyanusu’nun bazı kıyılarında, günlük gelgitlerde niçin suların 24 saatte ancak bir defa kabarıp bir defa alçaldığını açıklayamaz. Bazı yerlerde gelgit yüksekliği bir metreyi aşar, oysa bütün gökcisimlerinin gücü birleşse bile, bir metreyi aşkın bir gelgit meydana getirememesi gerekir. Aslında, gelgit olayı «seselim» cinsinden çok karmaşık bir olaydır: gökcisimleri, art arda düzgün itimlerin, bir salıncağı gittikçe daha yukarılara çıkardığı gibi, ardışık bir çekim gücüyle bunu sağlar.

gelgit-22032016

Gelgit genliği nedir?

Gelgit nedeniyle, deniz seviyesinde görülen alçalma ve yükselme arasındaki seviye farkına gelgit genliği denir. Okyanuslarda ve denizlerde oluşan gelgit genliği birbirinden oldukça farklıdır.

Haliç nasıl oluşur?

Okyanus ortasında, 60-80 cm, kenar denizlerde 8-10 m hatta 20 m, iç denizlerde ise 20-30 cm kadardır. Kuvvetli med cezirin görüldüğü kıyılarda dalga ve akıntılar akarsuların getirdiği maddeleri açıklara doğru taşırlar, nehirlerin ağızları bu şekilde tortullardan temizlenir. Bu yüzden, bu kıyılardaki akarsu ağızları haliç şeklini alır.

Bazı haliçler büyük gemilerin sokulmasına elverecek kadar derindir. Dünya’nın birçok önemli limanı (Hamburg, Londra vb.) bu gibi haliçlerin sonunda, kıyıdan 100 kilometre daha içeride kurulmuştur. Ülkemizdeki Haliç gelgit sonucunda oluşmamıştır. Oluşum bakımından Ria tipi bir kıyıdır.

Gelim nedir?

Güneş veya Ay, denizin veya okyanusun üzerine geldiğinde suyu kendine doğru çeker. Böylelikçe su yükselir ve buna gelim denir.

Gidim nedir?

Güneş ve Ay deniz ve okyanusun etki alanı dışında çıktığında su alçalır buna da gidim denir.

Med cezir (gelgit) türleri nelerdir?

1- Günlük gelgit (diurnal tide)

2- Yarı-günlük gelgit (semi-diurnal tide)

3- Karışık gelgit (mixed tide)

Günlük gelgit

gelgit2-22032016

Günlük gelgit, bir ay gününde (24 saat 50 dakika) 1 yüksek su ve 1 alçak su görülen gelgit türüdür. Gelgit düzeyi çok yüksek olmayan bu tür gelgit tropik bölge kıyılarında görülür.

Yarı günlük gelgit

Yarı-günlük gelgit, 2 yüksek su (HW, high water) ve 2 alçak sudan (LW, low water) oluşan gelgit türüdür. Kuzey Avrupa kıyıları yarı-günlük gelgitin yaygınlıkla görüldüğü yerlerdir.

Karışık gelgit

Karışık gelgit, 2 yüksek su ve 2 alçak suda bütünleşen gelgit türüdür. Avustralya kıyıları, Kuzey Amerika’nın Pasifik kıyıları ve Doğu Asya kıyılarında görülür.

Med cezir (gelgit) sonucunda neler olmaktadır?

1- Kıyı kirlenmesi önlenir.

2- Akarsu ağızlarında delta oluşumu engellenir.

gelgit6-22032016

3- Haliçler oluşur. Deniz yükseldiği zaman akarsuların ağız kısımlarına sokulur ve haliç şekli meydana gelir. Bu çeşit kıyılara estuar (haliç tipi) kıyılar denir.

4- Akarsu vadilerinin ağızlarının tıkanması önlenir.

5- Watt kıyıları oluşur. Deniz, belli aralıklarla alçalıp yükselince kıyı çizgisi değişir. Deniz alçalınca ortaya çıkan, deniz yükselince ortadan kalkan bu kıyılara watt kıyıları denir.

Med cezir (gelgit) olayından nasıl faydalanılmaktadır?

Med cezir (gelgit) olayından enerji elde edilebileceği fikri çok dâhiyane bir fikirdi. Sonraları bu fikir uygulamaya kondu med cezir (gelgit) hareketleri elektrik enerjisine dönüştürülmeye başlandı.

Gelgit hareketlerinin enerjiye dönüştürülme fikri 11. yüzyıla dayanır. 11. yüzyılda, değirmenciler tahıl öğütürken gelgit hareketlerinden faydalanmaya başladı. Şimdi ise, gelgit hareketlerinden doğan enerji, gelişmiş makineler vasıtasıyla elektrik enerjisine dönüştürülüyor.

Med cezir enerjisinin yüzde 8–25 i faydalı hale dönüştürülebilir. Med cezir enerjisinden yararlanmak için sahillerin okyanusa açık olması gerekmektedir. Bu nedenle, med cezir enerjisi Türkiye açısından uygun olmayacaktır.

Körfezler, gelgit enerjisi üretmek için en ideal bölgeleri teşkil eder. Mühendisler gelgitlerden enerji elde etmek için bir halice veya körfeze boydan boya baraj veya barikat kurarak gelgitleri sıkıştırırlar.

Med cezir (gelgit) ve akıntı enerjisi nedir?

Med cezir (gelgit) veya okyanus akıntısı nedeniyle yer değiştiren su kütlelerinin sahip olduğu kinetik veya potansiyel enerjinin elektrik enerjisine dönüştürülmesidir diye tanımlanabilmektedir.

Med cezir (gelgit) enerjisinden hangi ülkeler yararlanmaktadırlar?

gelgit3-22032016

ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya ülkeler med cezir (gelgit) enerjisinden yararlanmaktadırlar.

Med cezir (gelgit) enerjisinden, Rusya ve Fransa gibi ülkelerde, 400 kilo watt’tan 240 milyon watt’a varan kapasitelerde yararlanılabiliyor.

Dünyadaki en büyük med cezir (gelgit) barajı hangi ülkede bulunmaktadır?

Dünyadaki en büyük gelgit barajına Fransa sahiptir: Rance Nehri halicinde bulunan gelgit barajı 1966′da inşa edildi. Bu baraj, 750 metre uzunluğundadır ve 240 MW güç üretir.

Sözlükte med cezir ne anlama gelmektedir?

1-Gelgit.

2-Gök cisimlerin arasındaki kütle çekimi ile oluşan çevre değişikleri. Yeryüzü ve denizde meydana gelen ani değişimler.

Gelgit

1-Boşuna gidip gelme.

2-Ay ve güneşin yer yuvarlağı üzerindeki çekim güçleri sebebiyle deniz yüzünde, özellikle ana denizlerde su düzeyinin alçalması, kabarması olayı, med cezir.

3-Ay ve Güneşin yeryuvarı üzerindeki çekim güçleri nedeniyle deniz yüzünde, özellikle anadenizlerde görülen düzey değişmeleri.

Bilinen en büyük gelgit nerede oluşur?

Bilinen en büyük gelgit Kanada’daki Fundy Körfezi’nde oluşur; Burada 21 metre yüksekliğe kadar kabarmalar gözlenmiştir.

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?