sema_1212

Sema nedir? Semazen kime denir?

Sadece dönmek midir, sema? Semazen nasıl olunur? Sema törenlerinde ne okunur? Semazenler ne giyer?..

Sema kelimesinin karşılığı dönmek değildir, Mevlevilik’te dönmek tabiri yoktur; Mevleviler Sema eder. Sema ednelere de semazen. Sema, Mevlana’dan çok önceleri de İslam toplumlarında bilinmekte ve tasavvuf geleneği içerisinde yapılmaktaydı.

‘Sema’ kelimesi “gök, evren” anlamındadır. Mevlevilik’te ise ‘Sema’ kelimesi, “işitmek, evrenin sesini işitmek” anlamındadır. Yani, ilahi varlık olan Allah’ın yarattıklarının sesini duymak ve bu sese cevap vermektir.

Sema hareketi sembolik olarak kainatın oluşumunu, insanın alemde dirilişini, Yüce Yaratıcı’ya olan aşk ile harekete geçişini ve kulluğunu idrak edip “İnsan-ı Kamil”e (insanın bilgi ile olgunlaşmasına) doğru yönelişini ifade eder.

sema1_1212Tasavvuf müziği insan kalbinin atış ritminde yapılır ve bunu dinlerken duygulanarak Sema yapılır. Bu Uzak Doğu felsefesinde “meditasyon”a benzetilebilinir. Mevlana zamanında belli bir düzen olmadan, dini ve tasavvuf coşkusu ile yapılan Sema, Mevlana’nın ölümünden sonra oğulları Veled Çelebi, Ulu Arif Çelebi, Emir Abid Çelebi ve Pir Adil Çelebi zamanında da tam bir disiplin içine alınmış, öğrenilir ve öğretilir olmuştur. Kaynaklar, Sema ayin ve sistematiğinin son şeklini Pir Adil Çelebi zamanında aldığını bildirir, yani bugün yapılan Sema 1460’lardan beri aynı şekilde gerçekleştirilmektedir.

Mevlana’nın müzik olmadan Sema yaptığı; hatta çarşıda, sokakta, camide de Sema yaptığı kaynaklarda anlatılmaktadır. Mevlana’nın ölümünden sonra Hüsameddin Çelebi tarafından Cuma namazını takiben, Kur’an okunduktan sonra toplu bir halde Sema yapılması bir gelenek haline getirildi. Bununla beraber belirli bir zaman ve mekana bağlı kalmaksızın Sema yapıldığı da bilinmektedir.

semazen_1312Sema töreni nedir?

Toplu veya tek başına yapılan Sema aynı amaç içindir. Toplu halde yapılan Sema’ya, “Sema Töreni” denir. Sema’nın düzenli olması için konulan kurallar bir törene, Farsça’sı “Mukabele”ye dönüşmesini sağlamıştır. Bu Sema töreni Mevleviler tarafından yapıldığı için “Mevlevi Mukabelesi” denir.

Semazen kimdir?

Sema eden canlara, kişilere Semazen denilmiştir. Mevlevi tarikatının toplu Sema’sına katılan dervişler, yani tarikat öğrencileridir. Tarikat dışındaki kişiler de Sema yapar. Herkese açık yapılan toplu Sema törenlerinde tarikat dışındakiler de katılabilir.

Mutriban kimdir?

Müzik yapanlara yani saz heyetine mutriban denir. Saz heyeti içerisinde derviş olmayan kişiler de bulunabilir. Önemli olan tasavvuf müziği makamlarını bilmek ve bunları seslendirme, çalma veya eser yazma konusunda becerinin olmasıdır.


Semahane nedir?

Mevlevihanelerde Sema yapılması için düzenlenmiş olan salonlardır. İçerideki her yere ve herkese aynı mesafede olması için semahaneler daire şeklindedir. Sema dışında, ders anlatılan sınıf olarak da kullanılmıştır.

Semazen ve Mevlevi kıyafetleri ve diğer terimler

Post: Kuzu veya ceylan derisinden yapılan post (diğer adıyla postniş), Hz. Muhammed ve Mevlana’nın makamını temsil eder. Semahane içinde, kapının tam karşısında yer alır. Diğer dervişlerin postlarıyla karıştırılmasın diye kırmızı renklidir.
Hatt-ı İstiva: Semahane kapısından, postun (makasema2_1212mın) olduğu yere giden manevi çizgidir.
Hatt-ı İstiva çizgisinin sağ tarafı: Bu dünyayı, canlıları temsil eden dünyevi bölüm.
Hatt-ı İstiva çizgisinin sol tarafı: Öbür dünyayı, ruhları temsil eden ahiret bölümü.
Baş semazen: Sema’ya katılacak ekibin sorumlusu.
Semazenbaşı: Sema’nın düzenli yapılması için görevlendirilen kıdemli derviş.
Postnişin: Mevlevi tarikatının şeyhini yani Post’u (Makam’ı) temsil eden kişidir. Tarikat içinde zamanla kıdem alan ve çeşitli görevlerden sonra gelinen makam. Bu makam rütbe olarak değil, görev olarak görülür.
Postnişin Sikke: Postnişin kullandığı başlığa denir. Keçeden yapılır, yaklaşık 40 cm yükseklikte kısa silindir şeklindedir, tepesi ovaldir. Keçe rengi kahverengidir, üzerinde 3 şerit yeşil kuşak vardır.
Derviş: Tarikat üyesi.
Sikke: Derviş başlığına verilen addır. Keçeden yapılır, yüksek silindirik külah şeklindedir, tepesi düzdür, kahverengidir. Tasavvuf anlamı “mezar taşı”dır.
Tennure: Derviş elbisesine (gömlek, yelek, kuşak, pantolon ve etek) verilen addır. Beyaz renklidir, pamuklu kumaştan yapılır, tören kıyafetidir. Tasavvuf anlamı “kefen”dir.
sema3_1212Destar: Sarık kelimesinin Farsça karşılığı destardır. Sarık sarmak Hz. Peygamber’in sünnetidir. Mevlevilerde destar sarmak, Şeyhlerin ve Halifelerin hakkıdır. Şeyh, seyyid ise; yani Hz. Muhammed’in soyundansa yeşil, değilse beyaz destar sarar. Halifeler ve Çelebiler, dühani, yani bakılınca siyah görünecek derecede mor destar sararlar. Çelebiler, destarı, alttan sikke görünmeyecek tarzda sarar, çelebi olmayanların destarlarının alt tarafından sikkeleri görünür.
Mes: Dervişlerin giydiği patik, tabanı yumuşak ayakkabıdır. Kuzu derisinden yapılır, siyah renklidir.
Hırka: Tennure üzerine palto olarak giyilir, ayak bileğine kadar uzundur. Siyah veya kahverengidir. Tasavvuf anlamı “mezarı örten toprak”tır.
Hırka ve Post öpmek: Dervişlerin oturdukları Post bu dünyayı, hayatı; sırtlarına aldıkları hırka öbür dünyayı, ölümü simgelemektedir. Hayata ve ölüme duyulan saygıdan dolayı semazen yaşadığı için Post, öleceği için Hırka’yı öper.
Sikke üzerindeki beyaz şerit: Mevlevi tarikati üyesi olmayan ama Mevlevi dergahlarında (okul) ders veren öğretmenler vardı. Bu kişiler mevlevi sikkesi veya sarık takabilirdi. Öğretmenlerin sikkelerinin üzerine görevlerinin anlaşılabilmesi için beyaz kumaş şeritler sarılırdı.

Sema töreninde semazenlerin hareketlerinin anlamları

Semazen kolları çapraz olarak durmasının anlamı nedir?
Sema’ya kalkmadan önce, Postnişin’den onay beklerken kolları kapalı, sol ayağı sağ ayağının üzerinde bekler. Bu görüntüsüyle “Elif” harfine (Arapça “A” harfi) ve “1” rakamına benzer. Tasavvuf anlamı, Allah’ın tekliğini göstermektir.

sema4_1212Semazenin Sema yaparken kollarını ve ellerini açmasının anlamı nedir?
Sema yaparken kollarını iki yana açar. Sağ eli yukarıya, sol eli aşağıya dönüktür. Bu hareket Hakk’tan alıp, halka dağıtmak anlamındadır. Dervişler dünyevi hayatla olabildiğince az ilgilendiğine ve Hakk’tan maddi bir şey almadığına göre halka dağıtabileceği şey dünyevi – maddi olamaz. Dervişin ilgi konusu ilahi varlığı anlamaya çalışmak olduğuna göre Hakk’tan alabileceği şey sadece bilgi olabilir. Dolayısıyla bu hareketin tasavvuf anlamı, dervişin sağ eliyle Hakk’tan aldığı bilgiyi sol eliyle halka dağıtmasıdır.

Dervişin kollarının çok yukarıda veya aşağıda olmasının, dirseklerden kıvrık olmasının, başının yatık veya dik olmasının kendi başına bir anlamı yoktur. Ama genel olarak başın dik, kolların iki yana tam açık ve ellerin dengeli bir şekilde yukarı – aşağı dönük olması simetri kaygısından dolayı beklenti oluşturur. Görsel dünyadan kurtulunup, her şeyi kutsallaştırmaktan ve hurafeden uzaklaşılır. Zihin ve akıl Sema’nın içsel yükseliş aşaması olan “ölmeden ölmek” fikrine kanalize olur.

Sema töreni (Mevlevi Mukabelesi) nasıl yapılır?
Baş semazen Semahaneden içeriye girer, meydana selam verir, meydanın sağ tarafından gidip Post’u yere serer. Post’un başında İhlas Suresi’ni 3 kere, Fatiha Suresi’ni 1 kere okur. Başta Hz. Muhammed ve tüm peygamberler, Hz. Mevlana ve geçmiş üstatlara bağışlama (dua) yapılır. Daha sonra meydanın sol tarafından devam ederek meydandan çıkar.

Sema Töreni’nin Bölümleri (Mevlevi Mukabelesi)

Sema töreni toplamda 7 bölümden oluşur. Saz heyeti (mutriban) ve ayine katılacaklar (ayinhan) Semahanede yerlerini alırlar. Semazenbaşı eşliğinde tüm semazenler sema meydanını selamlayarak Post’un sağ tarafındaki yerlerine geçerler. Tüm ekip yerine geçince Postnişin sema meydanına girer, sema meydanını selamlar ve Hatt-ı İstiva üzerinde Post’a yürür, selam vererek Post’a oturur.

sema5_1212A) Birinci Bölüm: Na’t-ı Şerif
Nat-han, Peygamber Efendimizi ve diğer Peygamberler ve her şeyi yaratan Allah’ı metheden Nat-ı Şerif (övgü şiiri) okur. Na’t-ı Şerif kainatın yaratılmasına vesile olan, yaratılmışların en yücesi Hz. Muhammed’i öven, Hz.Mevlânâ’nın bir şiiridir.

B) İkinci Bölüm: Kudüm (davul) sesi
Kudümzenbaşı kudüme (küçük davul) birkaç darbe vurur. Bu vuruş Allah’ın alemleri yaratışındaki “kün/ol” emrini yani yaratılışı temsil eder.

C) Üçüncü Bölüm: Ney taksimi
Neyzenbaşının görevlendirdiği bir neyzen her şeye “Hay” ismi ile hayat veren nefesi temsil eden ney taksimine başlar. Buna “Post Taksimi” adı verilir. Taksim bitince postnişin ve semazenler sağ ellerini sertçe yere vurarak (buna “Darb-ı Celal” denir) ayağa kalkarlar. Semazenler ayakta hırkalarını düzeltip sağa doğru birbirlerine yanaşırlar.

D) Dördüncü Bölüm: Selam verme (Sultan Veled devri)
Postnişin postun üç adım önüne çıkıp eğilerek selam verir. Bu adımlar şeriat (kural), tarikat (yol), hakikat’i (bilgi) simgeler ve tüm ekip topluca selama katılır. Daha sonra Devr-i Veled başlar. Buna Sultan Veled devri de denir. Bu postnişinin önünde semazenbaşının eşliğinde yapılan, semazenlerin birbirlerine üç kere selam vererek bir peşrevle dairevi yürüyüştür. Devr-i Veled bitince semazenler yerlerini alırlar.

E) Beşinci Bölüm: Sema
Postnişin ve semazenler topluca selam verirler ve semazenlerin hepsi birden hırkalarını çıkarırlar. Tekrar topluca selamlama yapılır. Semazenbaşı Postnişin yanına gelerek eğilerek selam verir ve Postnişin karşısına geçerek topluca selamlama yapılır. Semazenbaşı semazenlere destur verir. Sema edecek semazen Postnişin elini öperek Sema’ya izin alır ve Sema başlar. Sema törenindeki “manevi yolculuk” dört selamdır (Sema’dır).

sema6_1212Birinci Selam: İnsanın kendi kulluğunu anlamasıdır.
Saz heyeti ilahiyi tamamladığında Sema kesilir, semazenler önce oldukları yerde durur, ardından geriye çekilerek en yakındaki semazene yanaşarak en az 2 kişi olarak toplanırlar, bunun sebebi hayatta hiçbir şey tek başına değildir. Semazenler yavaş yavaş postlarının bulunduğu yere gelirler. Bu sırada Semahanenin Hatt-ı İstiva çizgisini geçerken eğilerek selam verirler.
İkinci Selam: Allahın kudret ve kuvveti karşısında hayranlık duymasıdır.
Üçüncü Selam: İnsanın Rabbine olan hayranlığının aşka dönüşmesi ile aklın aşkta yok oluşudur.
Dördüncü Selam: İnsanın manevi yolculuğunu tamamlayıp yaratılışa uygun olarak makamların en yücesi olan kulluk makamına geri dönüşüdür. Dördüncü selamın başlaması ile Postnişin de Sema’ya katılır. Postnişin, hırkasını çıkarmadan ve kollarını açmadan Sema yapar. Post’undan Sema meydanının ortasına kadar dönerek gelir ve yine dönerek posta gider. Buna “Post Sema’sı” denir. Postnişin posttaki yerini alması ile Sema biter ve semazenler yerlerini alırlar ve topluca selamlama yapılır.

semazen1_1312F) Altıncı Bölüm: Kur’an tilaveti (makamına uygun olarak güzel okuma)
Bu bölümde Kur’an-ı Kerim’den bir bölüm okunur.

G) Yedinci Bölüm: Dualar
Bu bölümde Postnişin bütün Peygamberlere, alimlere, şehitlere ve tüm Ümmet-i Muhammed’e dua eder. Postnişin’in “Hu” sözüyle bir “gülbang” (bu tören için özel yapılan dua) okuduktan sonra el-Fatiha denilir ve Sema töreni son selamlaşma ile biter.

Selam aralarında Postnişin okudukları nelerdir? 

I. Selamın başında, “Gerçek varlığınızın çevresinde dönün; istidadınıza, yaratılışınıza uyun, itaat edip amelde bulunun.” mealindeki dua okunur.

II. Selamın başında, “Allah’tan esenlik size; Allah, niyetlerinizi sağ-esen etsin ve sizi; esenlikle, gerçek olan başlangıç noktasına ulaştırsın.” mealindeki dua okunur.

III. Selamın başında “Allah, tam esenlik versin size ey sevgi ve aşk yollarında yürüyenler, can gözlerinizden perdeyi kaldırsın da, devrin ve gerçek merkezin sırlarını görün.” mealindeki dua okunur.

IV. Selamın başında ise “Ey aşıklar ve gerçekler, Allah’tan esenlik size; devirleriniz tamamlandı, ruhlarınız arındı; Allah size yakına, yakının gerçek makamına ulaştırdı.” mealindeki dua okunur.

sema7_1212Herkes semazen olabilir mi?

Mevlevilerde sema; aşk ve cezbeyi meydana getirmek için bir vesiledir. Her Mevlevi, mutlaka sema etmesini bilir. Meşk edip sema etmeyi öğrenmeye “sema çıkarmak”, sema öğrenmiş Mevleviye de “semazen” adı verilir. Mevlevi olmadan Semazen olunmaz. Çünkü Sema Mevleviliğin bir bölümüdür.

Semazen olmak için nasıl bir eğitim alınıyor? 

Yuvarlak bir tahtanın ortasında bir çivi vardır. Çivi, sabit bir şekilde sema etmeye alışılması içindir. Çivinin olduğu yere antiseptik görevi görsün diye tuz da dökülür. Sol ayak başparmağı ve ikinci parmak çivinin arasına sokulur ve ilk başlarda 18 çark atılır. Sema’ya ilk başlayan tennure giymez, normal kıyafetle döner. Atılan çarklar her gün fazlalaştırılır. Bu sırada eller çapraz şekilde omuzlara kavuşturulur. Bakıldığında ’1′ sayısı gibi gözükür. Öyle durulmasının amacı, ‘Allah’ın birliğine şahadet ediyorum’ anlamına gelir. Atılan çarklar fazlalaştıkça, yavaş yavaş kollar açılır. Belli bir süre sonra tennure giyilir. Sema aç karnına yapılır. Bir de mühim olan sadece dönmek değil, dönerken Allah’ı düşünmektir.

Bu yazıda kullanılan ürün görselleri www.arkofcrafts.com‘dan alınmıştır.

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?