soyadı kanunu

Soyadı Kanunu nedir?

1934 yılında İsviçre’den alınarak düzenlenen Soyadı Kanunu nedir, ne işe yarar? Soyadı Kanunu hangi amaçla hayata geçirilmiştir? 

Her Türk vatandaşına bir soyadı taşıma zorunluluğu getiren 2525 sayılı kanuna verilen isimdir Soyadı Kanunu. Bu kanun İsviçre’den alınmış ve Türkiye’ye göre düzenlenmiştir. 21 Haziran 1934 yılında kabul edilen kanun 2 Temmuz 1934 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlandıktan sonra 2 Ocak 1935 yılında yürürlüğe girmiştir.

Yürürlüğe girdiği tarihten itibaren her vatandaş birer soyadı sahibi olmuş ve soyadı, kimliğin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde soyadı bulunmayan hiçbir Türk vatandaşı yoktur. Soyadı Kanunu, toplumsal alanda yapılan Atatürk Devrimleri’nden bir tanesidir.

Soyadı Kanunu’na göre soyadı isimden sonra kullanılır. Ön ad öne, soyad sona gelecek şekilde yazılır. Ahlaka aykırı ve gülünç soyadı kullanmak, aşiret, yabancı ırk ve millet isimlerinin, rütbe ve memuriyet bildiren adları soyadı olarak almak yasaktır. Günümüzde soyadının bu kriterlerde olduğunu düşünen kişilerin, eğer mahkeme uygun görürse soyadını değiştirebilme hakkı bulunmaktadır. Kanunda soyadı seçme görevi ise “koca”ya verilmiştir. Bu kanun yürürlüğe girdikten itibaren 2 yıl içinde soyadı almayanlar ve soyadını değiştirmek isteyenlerin taşıyacakları adı hükümet belirleyip nüfusa işlemiştir.

soyadı kanunu

Bu yasanın yürürlüğe koyulma amacı, kişilerin öz adlarının yanında bir soyadı yerine kullanılan sosyal, dini ve ailevi unvanların yol açtığı karışıklıklardı. Askere alma, okul kaydı, nüfus işlemleri, tapu işlemleri gibi işlerdeki karışıklıkların yanı sıra, bu gibi unvanlar ayrımcılığa da sebep oluyordu.

Bu yasayı takiben 26 Kasım’da çıkarılan 2590 sayılı kanunla ağa, molla, hafız, hoca, efendi, bey, hanım, hanımefendi, beyefendi, hazret, paşa gibi unvan ve lakapların kullanılması yasaklandı.

Yasa çıktıktan 5 ay sonra 24 Kasım 1934 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde oy birliği ile kabul edilen 2587 sayılı kanunla cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı verilmiştir. Yine 17 Aralık 1934 tarihinde çıkarılan başka bir yasa ile bu soyadının başka kişiler tarafından kullanılması yasaklandı. Mustafa Kemal’in kız kardeşi Makbule’nin de soyadı Atatürk değil “Atadan” olmuştur.

Soyadı Kanunu’nda yabancı ırk ve millet isimlerinin soyadı olarak alınması yasaktır. Bu madde, anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu iddiası ile tartışılmaktadır.

soyadi-kanunu2_201215Soyadı Kanunu’nun ilk 5 maddesi şöyledir;

Madde 1- Her Türk, öz adından başka soyadını da taşımaya mecburdur.

Madde 2- Söyleyişte, yazışta, imzada öz ad önde, soy adı sonda kullanılır.

Madde 3- Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç soy adları kullanılamaz.

Madde 4- Soyadı seçme vazifesi ve hakkı, evlilik birliğinin reisi olan kocaya aittir. Evliliğin feshi ve boşanma hallerinde çocuk anasına tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır. Koca ölmüş ve karısı evlenmemiş olursa veyahut koca akıl hastalığı ve akıl zayıflığı sebebiyle vesayet altında bulunuyor ve evlilik de devam ediyorsa bu hak ve vazife karınındır. Kocanın vefatıyla karı evlenmiş veya koca evvelki fıkrada zikredilen sebeplerle vesayet altına alınmış ve evlilik de zeval bulmuş ise bu hak ve vazife çocuğun baba cihetinden olan kan hısımlarından en yakın erkeğe ve bunların en yaşlısına, yok ise vasiye aittir.

Madde 5- Mümeyyiz olan reşit, soy adını seçmekte serbesttir. Akıl hastalığı ve akıl zayıflığı dolayısıyla vesayet altına alınmış olan reşidin adını babası, yok ise anası, bu da yok ise vasisi seçer.

Soyadı Kanunu öncesinde toplumsal hayat

Soyadı Kanunu, Mustafa Kemal Atatürk’ün en önemli devrimlerinden biridir. Bu kanundan sonra Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her aile kendi isminin yanında ailece ortak olarak kullanabileceği bir soyadı almıştır. sonucunda her Türk kendi adından başka ailesinin ortak olarak kullanacağı bir soyadı almıştır.

Cumhuriyetin ilanından önce kişiler arasında bazen dini, bazen toplum yapısında ailenin yeri veya da asalete dayalı olarak çeşitli lakaplar kullanılıyordu. Bundan dolayı insanlar arasında dil, din ırk ve mezhepsel nedenler, sosyal statü gibi nedenlerden dolayı ayırımcılık ortaya çıkabiliyordu. Nüfus kayıt, tapu ve askerlik gibi resmi iş ve işlemlerde karışıklıklar meydana gelebiliyordu.

Toplumsal hayatta sıkıntı yaratan soyadı eksikliği, tüm Türk vatandaşlarının eşit olması ilkesiyle bağdaşmıyordu. Toplum içindeki bu ayrımcılığa ve sınıflandırmaya son vermek için Soyadı Kanunu kabul edilmiştir.

 

 

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?