tsunami31031601

Tsunami nedir?

Denizde veya okyanusta metrelerce yüksekliğe ulaşan dev dalgaların, sert ve hızlı bir şekilde kıyıya vurmasına tsunami denilmektedir.

Tsunami, okyanus ya da denizlerde oluşan deprem, göktaşı düşmesi, volkanik patlamalar ve bunlara bağlı olarak tabanın çökmesi, zeminin kayması sonucu oluşan uzun periyotlu deniz dalgasıdır. Bazı kasırgaların da tsunamiye neden olduğu bilinmektedir.

Tsunami oluşurken, dalgaların boyu birden bire devasa boyutlara ulaşmaz. Dalgalar kıyıya hareket ettikçe, üst üste biner ve boyları uzar.

Tsunami Japonca kökenli bir kelimedir. “Liman” anlamına gelen “tsu” kelimesi ile “dalga” anlamına gelen “nami” kelimesinin birleşmesiyle oluşmuştur, “liman dalgası” anlamını taşımaktadır.tsunami31031605

Tsunami sözcüğü, dünya dillerine 15 Haziran 1896′dan sonra girmiştir. Japonya’da, 21 bin kişinin hayatını kaybettiği Büyük Meiji Tsunamisi’nden sonra Japonlar’ın yaptığı yardım çağrılarıyla dünya dillerine kendiliğinden yerleşmiştir.

Uzun bir süre tsunaminin oluşumunda gelgitin payı olduğu düşünülmüştür, ancak bilim insanları bunun doğru olmadığını ortaya koymuştur.

Tsunamilerin çoğunluğu depremler nedeni ile meydana gelir. Tsunamiye neden olan depremlere “tsunamijenik deprem” denilmektedir.

Depremlerin büyüklüğü ile tsunamilerin ilişkisi her zaman doğru orantılı değildir. Tsunamilerin meydana geliş nedeni kabuğun yatay deformasyonlarından (kırılma, bozulma vs.) çok düşey deformasyonlarıyla ilgilidir.

Okyanusta ya da denizde olan deprem sonrası deniz tabanı düşey yani yer çekimi doğrultusunda hareket ederse, su “sanki kürekle dışarıya atılıyormuş” gibi davranır. Bu nedenle depremin büyük ya da küçük olmasından ziyade suyun altında yer kabuğuna nasıl etki ettiği önem taşır.

Tsunamiden sonra oluşan dalganın diğer deniz dalgalarından farkı; su zerreciklerinin sürüklenmesi sonucu hareket kazanmasıdır. Derin denizde varlığı hissedilmezken, sığ sulara geldiğinde dik yamaçlı kıyılarda ya da “V” tipi daralan körfez ve koylarda bazen 30 metreye kadar tırmanarak çok şiddetli akıntılar yaratabilir.

Tsunami dalgasının yaşandığı yerde, bir canlının hareket etmesi, yüzmesi neredeyse imkansızdır. Tsunami tek bir dalgadan öte bir dalgalar serisidir ve bu dalgaların en büyüğü genellikle ilki değildir. Dalgalar, uzun bir yolu aşarken eğimli bir yüzeyde hareket ederse, dalga boyu yükselir.


Tsunami hakkında ilginç bilgiler

 

-Tsunamilerin yüzde 80′i Pasifik Okyanusu’nda oluşmaktadır.

-İlk dalga genellikle en güçlü olanı değildir. Birbirini izleyen dalgalar üst üste biner, büyür ve güçlenir.

-Tsunamiler, saatte 805 kilometre hızla ilerleyebilirler, bu hız bir uçağınki ile hemen hemen aynıdır.tsunami31031604

-Amerika’da en riskli tsunami bölgeleri, Hawai, Alaska, Washington, Oregon ve Kaliforniya’dır.

-Eğer bir tsunami dalgası içinde kalırsanız, en iyisi yüzmeye çalışmamaktır. Bunun yerine, yüzen bir cisme tutunarak sizi taşımasını tercih etmelisiniz.

-Tsunamiler, denizleri geçerken enerjilerini muhafaza ederler. Bu, bütün bir okyanusu geçen tsunami dalgasının çok az enerji kaybı yaşadığı anlamına gelir.

-Bilim insanları tsunaminin nereye, ne zaman ulaşacağını tam olarak hesaplayabilirler. Bunun için suyun derinliğini, bulunduğu yer ile ulaşacağı düşünülen yer arasındaki mesafeyi ve deprem ya da dalgaların oluşmasına neden olan diğer olayların tam ne zaman olduğunun bilinmesi yeterlidir.

-Hawai her zaman tsunami riski altında bulunan bir yerdir. Her yıl bir kez tsunami, her 7 yılda bir de büyük tsunami yaşanır.

-2004 yılında Hint Okyanusu’nda meydana gelen tsunaminin gücü, 23 bin atom bombasının enerjisine eşitti.

 

tsunami31031603Tsunamiden Korunmak İçin Ne Yapılabilir?

• Deniz kıyısında yerleşim yeri seçerken; tsunami riskini de diğer doğal afetler (deprem, sel, tayfun vb.) gibi değerlendirmek alınabilecek ilk önlemdir.

• Depremin şiddeti küçük olsa bile tsunami yaşanabilir. Bu nedenle hemen yüksek bir yere çıkmak gerekir.

• Tsunami sırasında deniz kıyısında yüksek bir yamaç varsa, hemen daha yüksek bir yere doğru gitmek gerekir.

• Tsunaminin ilk dalgasını gördükten sonra tehlikenin geçtiğini sanmak yanıltıcı olabilir. Gelecek dalgalar, ilkinden büyük olabilir.

• Tsunaminin deniz kıyısına ilk gelişi su düzeyinin anormal biçimde yükselmesi ya da geriye çekilmesiyle fark edilir. Bu ilk dalga genelde zayıftır. Fark edilmesi durumunda yapılacak tek şey kıyıdan uzaklaşmaktır. Denizde tsunamiye yakalanılırsa kıyıdan uzaklaşmak gereklidir.

Tarihteki büyük tsunamiler

 

21 Temmuz 365: İskenderiye’de depremin yol açtığı tsunamide 50 binden fazla kişi öldü.

7 Temmuz 1692: Jamaika’da depremin yol açtığı tsunamide binlerce kişi öldü.

1700 yılı: Japonya’da depremin yol açtığı tsunamide 30 bin kişi öldü.

1 Kasım 1755: Portekiz’de depremin yol açtığı tsunamide, 6 ila 15 metre yüksekliğindeki dev dalgalar 10 bin ila 60 bin kişinin ölümüne yol açtı.

8 Ağustos 1868: Şili’de depremin yol açtığı 15 metrelik dev dalgalarda binlerce kişi hayatını kaybetti.tsunami310316

26-27 Ağustos 1883: Endonezya’nın Krakatoa adasında yanardağ patlaması sonucu oluşan tsunamide 36 bin kişi öldü.

15 Haziran 1896: Japonya’da depremin yol açtığı tsunamide, 30 metrelik dev dalgalar 280 kilometrelik sahil şeridini yıktı ve 27 bin 122 kişinin ölümüne yol açtı.

28 Aralık 1908: Depremin yol açtığı tsunamide, 8 metrelik dev dalgalar, İtalya’nın sahil kentleri ve Sicilya’yı vurdu, 120 bin kişi öldü.

1 Eylül 1923: Japonya’da depremin yol açtığı tsunamide, 11 metrelik dev dalgalar Sagami Körfezi, Kanto Ovası, Atami ve Nebuvaka’yı vurdu. Çıkan yangın ve toprak kaymalarıyla birlikte 145 bin kişi yaşamını yitirdi.

3 Mart 1933: Japonya’da depremin yol açtığı tsunamide, Sanriku’da 2990 kişi öldü.

1 Nisan 1946: Alaska’da meydana gelen depremin yol açtığı tsunamide, 35 metreyi bulan dev dalgalar Hilo, Havai ve Aleutian adalarını vurdu, 165 kişi öldü.

1960 yılı mayıs ayı: Şili’de bir dizi depremin yol açtığı tsunamide 2300 kişi öldü, Havai’de 61 kişi yaşamını yitirdi.

28 Mart 1964: Alaska’da deprem ve toprak kaymalarının yol açtığı tsunamide, en yükseği 30 metreyi bulan dev dalgalar 130 kişinin ölümüne neden oldu.

17 Ağustos 1976: Filipinler’de depremin yol açtığı tsunami Mindanao adasını vurdu, 8 bin kişi öldü.

18 Temmuz 1979: Endonezya’nın Lomblem adasında yanardağ patlamasının yol açtığı tsunamide 539 kişi öldü.

16 Ekim 1979: Fransa’da deniz dibinde meydana gelen toprak kaymalarının neden olduğu 2 tsunami, Nice’i vurdu, 23 kişi yaşamını yitirdi.

1 Eylül 1992: Nikaragua’da depremin yol açtığı tsunamide, 11 metrelik dev dalgalar 170 kişiyi öldürdü.

12 Aralık 1992: Flores ve Babi adalarında, depremin yol açtığı tsunamilerde, 5 ila 25 metre yüksekliğindeki dalgalar Flores’te 1690, Babi’de 263 kişinin ölümüne yol açtı.

12 Temmuz 1993: Japonya’da deniz dibinde meydana gelen depremin yol açtığı tsunamide, 5 ila 30 metre yüksekliğindeki dev dalgalar Okuşiri adasını vurdu, 200 kişi öldü.

3 Haziran 1994: Endonezya’da depremlerin yol açtığı tsunamide, 60 metreden yüksek dev dalgalar Batı Cava bölgesini vurdu, 223 kişi öldü.

11 Kasım 1994: Mindoro Adasında meydana gelen depremin yol açtığı tsunamide 70 kişi öldü.

21 Şubat 1996: Depremin yol açtığı tsunami, Peru’nun kuzey sahilini vurdu. 5 metrelik dev dalgalar 12 kişiyi öldürdü.

17 Temmuz 1998: Papua Yeni Gine’de depremin yol açtığı tsunamide, 7 ila 15 metrelik dev dalgalar 3 bin kişinin ölümüne yol açtı.

26 Aralık 2004: Endonezya’nın Sumatra adasının batı sahili açıklarında meydana gelen 9,2 büyüklüğündeki deprem ve tsunamide Güney Asya’yı vurdu, felakette 200 binden fazla kişi öldü.

 

 

 

İskelet Sistemi

İskelet Sistemi, İskelet Sisteminin Özellikleri ve Görevleri

İskelet sistemi nedir? Vücuttaki görevi ve özellikleri nelerdir?

mega man

Mega Man mobil cihazlara geliyor!

Herkesin severek oynadığı Mega Man, mobil cihazlardaki yerini alıyor. Peki Mega Man nedir?

pokemon090816

Pokemon Go için yeni Pokemonlar geliyor!

Günümüzde oldukça popüler olan Pokemon Go oyunu için yeni Pokemonlar geliyor. Peki Pokemon Go nedir, nasıl oynanır?

Tiftik keçisi

Tiftik keçisi ve özellikleri

Tiftik keçisi nasıl bir hayvan türüdür? Türkiye’de tiftik keçisi yetiştiriciliği nerelerde yapılır?

ekvatoral iklim

Ekvatoral iklim ve özellikleri!

Ekvatoral iklim nedir, özellikleri nelerdir? Ekvatoral iklim nerelerde görünür?

süper mario run

Süper Mario Run geliyor!..

Süper Mario Run Iphone ve İpad kullanıcılarıyla buluşuyor!.. Peki Süper Mario nedir?

En son baktıklarımız

Gökkuşağı Dağları

Gökkuşağı Dağları nerede?

Görenlerin ilk bakışta gözlerine inanamadığı ve insana gerçek olmadığı izlenimi veren Gökkuşağı Dağları hangi ülkede?

ilginç bilgiler

Nadir bilinen ilginç bilgiler

Hayatınızda birçoğunu belki de ilk defa duyacağınız ilginç bilgileri sizin için bir araya getirdik…

hindistan cevizi

Neden hindistan cevizi yemeliyiz?

Hindistan cevizinin birçok faydası vardır. Peki faydaları nelerdir ve hindistan cevizi nasıl yenir?

einstein_230215

Einstein’dan altın öğütler!

Albert Einstein’ın sözleri ve görüşlerinden, girişimcilik ile ilgili uygulanabilir çıkarımlar! 

ejder meyvesi

Ejder meyvesi nedir?

Ejder meyvesi ilginç yiyecekler arasında yer alıyor. Peki, bu meyvenin yararlarını biliyor musunuz?..

dogucinari29041601

Çınar Ağacı ve özellikleri

Uzun ömürleri ve heybetli görünüşleri ile bilinen çınar ağaçlarının özellikleri nelerdir? Nerelerde yetişir? Kaç türü bulunur?